BENİM PENCEREMDEN KIRK İKİ YIL ÖNCESİNİN PRİZLERİNDEN BUGÜNÜN DİJİTAL EKRANLARINA:

“İSRAFIN YENİ YÜZÜ VE BİR TALEBENİN SESİ”

“Kırk iki yıl önce askeri okul sıralarında, koridorlardaki prizlerin üzerinde 'Gereksiz ise söndür' ve muslukların başında 'Suyu boşa akıtma' uyarıları zihnimize kazınırken... Bugün yapay zekâ ve dijital dünyayı kullanırken geldiğimiz nokta şu oldu: Gereksiz soru sorma, suyumuzu buharlaştırma! Hocam, o dönemde 'Lüzumsuz ise söndür' ikaz yazıları asardık. Bugün ise telefon ekranında kaydırma yaparken 'Her kaydırma, barajlarımızdan boşa akıtılan bir damladır' ikazını yazmak gerekiyor...”

— Ünsal KAYA / Çankırı Astsubay Hazırlama Okulu (1983-1986)

Geçtiğimiz günlerde köşe yazımda kaleme aldığım, eğitim camiasının paydaşlarına seslendiğim ve dijital dünyanın görünmeyen yüzüne dikkat çektiğim "EKRANDAKİ BİR TIKLAMA, BARAJDAKİ BİR DAMLA: YENİ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILINDA MODERN ÇEVRE BİLİNCİ VE DİJİTAL AYAK İZİ" başlıklı yazımın ardından aldığım bir geri bildirim, beni adeta zaman tünelinde uzun ve derin bir tefekkür yolculuğuna çıkardı.

1984 yılından bu yana hiç görmediğim, izini kaybettiğim eski bir öğrencimin, o yazımın altına düşerek kırk iki yıl öteden seslendiği zarif ve sarsıcı yorumu okuyunca anladım ki: Zaman akıp gidiyor, saçlarımıza aklar düşüyor ama bir muallimin zihne ektiği hakikat tohumu ömrün en güzel yerinde yeşermeye ve meyve vermeye devam ediyor.

Bir muallim için sınıfta sadece müfredatı aktarmak, gramer kurallarını öğretmek ya da kupkuru bilgileri zihinlere yüklemek kolaydır. Lakin asıl marifet; bilginin yanına vicdanı, dilin yanına hikmeti ekleyebilmektir. Bugün bir öğretmenin meslek hayatında alabileceği en büyük ve en şerefli "geri dönüşüm plaketi", yetiştirdiği bir talebesinin onlarca yıl sonra karşısına çıkıp, sadece dersi değil; o dersin harcına katılan ahlakı ve duruşu hâlâ yaşattığını görmektir.

Talebem Ünsal Kaya’nın mektubunda dile getirdiği şu zarif cümleler, meslektaşlarıma da ilham olacak muazzam bir vefa vesikasıdır:

“Günaydın hocam,

Yıllar öncesinden bize verilen ve zihnimize nakşedilen tasarrufun bizim jenerasyonumuz tarafından hâlâ geçerli olması/korunması ile gelecek nesillere aktarılarak ışık tutması şahsım adına mutluluk vericidir. Toplumumuzda/kültürümüzde okuma oranının düşük seviyelerde olduğunu tahmin edersiniz. Umarım ki; gelecek nesillere aktarmak üzere kaleme aldığınız duygu ve düşünceleriniz okundukça, etkileştikçe, paylaşıldıkça çoğalsın... Çorbanıza bir tutam tuz katabildiysem ne mutlu bana. Kaleme aldığınız yazınızda bana da yer vermenizden onur duyarım.

Saygılarımla.”

Kırk iki yıl boyunca o sesi zihninde koruyan, öğretmenini unutmayan ve yıllar sonra izini bulup ona böyle mütevazı bir şerhle seslenen bir öğrencinin varlığı; "çorbaya tuz katmak" değil, o çorbanın lezzetini ve bereketini tüm ömre yaymaktır.

Kırk iki yıl önce askeri okul koridorlarında prizlerin üzerine yapıştırılan "Gereksiz ise söndür" etiketi ya da lavabolardaki "Suyu boşa akıtma" uyarısı, bize sadece fiziksel bir tasarrufu anlatmıyordu. O küçük levhalar; başkasının hakkını gözetmeyi, var olan nimete hürmet etmeyi ve hepsinden önemlisi bir ahlak ve mesuliyet bilincini ruhumuza nakşediyordu.

Bugün ise insanlık, görünmeyen ama tüketiciliği katbekat fazla olan yeni bir israf spiraliyle karşı karşıya.

“C'est un homme sage celui qui ne regrette pas ce qu'il n'a pas mais se réjouit de ce qu'il possède...” Fransız edebiyatının ve felsefesinin o kadim hakikati bize hatırlatır: “Bilge insan, sahip olmadığına hayıflanan değil; elindekinin kıymetini bilen, kanaat edip şükretmesini başarabilendir.” Lakin şükür, sadece dille söylenen süslü bir kelime değildir. Şükür; elindeki nimeti hoyratça harcamamak, onun üzerindeki mahlûkatın hakkını idrak etmektir.

Bugün bir yanda Afrika coğrafyasında tek bir kova çamurlu su için kilometrelerce tozlu yol yürüyen anaları, kuruyan dudaklarıyla bir damla rahmet bekleyen çocukları düşünün. Diğer yanda ise "Akan suyu dahi israf etmeyiniz" medeniyetinden gelip, cami şadırvanında abdest alırken musluğu sonuna kadar açan kendi çelişkimizi... Arınmak ve Hakk’ın huzuruna durmak için açılan o musluktan boşa akan her damlada, aslında içimizdeki bir aşınmanın sessiz feryadı saklıdır.

Sadece 5 saniye boşa akan bir suda; topraktaki çimenden gökteki kuşa, yetimden garibe kadar tüm kâinatın hakkı olduğunu hissetmedikçe bizi bu israftan ne durdurabilir?

Görünürdeki musluğu kapatmak kolaydır; zor olan, zihnimizdeki ve nefsimizdeki o doygunluk bilmeyen musluğu kapatabilmektir. İster şadırvandaki somut musluk olsun, ister avucumuzun içindeki dijital bir ekran... İsrafın küçüğü, büyüğü, somutu ya da soyutu yoktur. Ekranda masumca görünen bir tıklama, gerçek dünyada bir barajdan akıp giden bir damladır.

Talebemin kırk iki yıl öteden ses veren o harika vefası ve şerhiyle bir kez daha anladım ki eğitimin nihai gayesi sadece bilgi yüklemek değil, insana vicdan, ahlak ve hikmet aşılamaktır. Eğer 1984’ün "Lüzumsuz ise söndür" anlayışı, 2026’nın dijital dünyasına bir adalet, vefa ve çevre bilinci köprüsü kurabiliyorsa, geleceğimiz ve mesleğimiz için hâlâ umut var demektir.

Yeter ki ekrandaki her tıklamada, barajlarımızdan ve ömrümüzden eksilen o damlaları unutmayalım...