Kırgızistan’ın TDT içindeki stratejik rolü

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), ortak tarih, dil ve kültürel bağların kurumsal iş birliğine dönüştürülmesi amacıyla son yıllarda faaliyet alanını genişletti. Ekonomi, ulaştırma, eğitim, kültür, dijitalleşme ve savunma sanayii gibi farklı başlıklarda yürütülen çalışmalar, teşkilatın gündeminin kültürel iş birliğinin ötesine taşındığını gösteriyor.

Yayınlanma Tarihi : 29 Eylül 2026, 13:43

Kırgızistan’ın TDT içindeki stratejik rolü

DR. ÇOLPON KAMBAROVA
(yazının tamamına yazarlar bölümünden ulaşabilirsiniz)

Bu yapı içerisinde Kırgızistan, ekonomik ölçeğinden bağımsız olarak coğrafi konumu, kurucu üyeliği ve üstlendiği dönem başkanlığı gibi unsurlar nedeniyle öne çıkan ülkelerden biri olarak değerlendiriliyor.

Kurucu üyeler arasında yer alıyor

Kırgızistan, 3 Ekim 2009'da imzalanan Nahçıvan Anlaşması ile TDT'nin kurumsal temelini oluşturan dört ülkeden biri oldu. Teşkilat, 2009'da iş birliği konseyi olarak kurulurken 2021'de Türk Devletleri Teşkilatı adını aldı.

Kırgızistan'ın teşkilat içerisindeki rolü, yalnızca üyelik statüsüyle sınırlı kalmadı. Bişkek 2012'de II. Zirve'ye, Çolpon Ata ise 2018'de VI. Zirve'ye ev sahipliği yaptı.

6 Kasım 2024'te Bişkek'te gerçekleştirilen 11. Zirve'nin ardından TDT dönem başkanlığı Kazakistan'dan Kırgızistan'a geçti.

Dönem başkanlığında dijitalleşme öne çıktı

Kırgızistan'ın dönem başkanlığı sırasında Bişkek Deklarasyonu'nun imzalanması, Bişkek'in 2025 yılı için TDT Dijital Başkenti ilan edilmesi, Türk Dünyası Şartı'nın kabul edilmesi ve Türk Dünyası Yeşil Vizyonu'nun benimsenmesi öne çıkan gelişmeler arasında yer aldı.

Bu dönemde ekonomik iş birliği, ticaret, yatırım, ulaştırma, enerji, tarım ve dijitalleşme gibi alanlarda ortak çalışmalar da gündeme geldi.

Yazar Dr. Çolpan Kambarova, bu gelişmelerin Kırgızistan'ın TDT içerisindeki dönem başkanlığının sembolik bir görevle sınırlı olmadığını gösterdiği görüşünü dile getiriyor.

Coğrafi konumu önem taşıyor

Kırgızistan'ın TDT içerisindeki konumunun değerlendirilmesinde ülkenin coğrafi özellikleri de öne çıkıyor.

Çin, Kazakistan, Özbekistan ve Tacikistan ile sınırı bulunan ülke, Orta Asya'daki ulaşım ve ticaret güzergâhlarının kesiştiği bir bölgede bulunuyor. Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demiryolu projesi de bu bağlantı potansiyelinin ekonomik açıdan önem taşıdığı projeler arasında gösteriliyor.

Bu nedenle Kırgızistan'ın TDT içerisindeki ağırlığının yalnızca ekonomik büyüklük üzerinden değerlendirilmemesi gerektiği yönünde görüşler bulunuyor.

Gündemde yapay zekâ ve dijital iş birliği de var

TDT'nin gündeminde son dönemde teknoloji ve dijitalleşmeye yönelik başlıkların da daha fazla yer aldığı görülüyor.

Mayıs 2026'da Kazakistan'ın Türkistan kentinde gerçekleştirilen gayriresmî Türkistan Zirvesi'nde yapay zekâ ve dijital kalkınma konusu gündeme geldi. Kırgızistan ile Türkiye arasında ise suçla mücadele ve aranan kişilerin takibine yönelik ortak dijital sistem oluşturulmasını öngören bir anlaşma taslağı üzerinde çalışıldığı açıklandı.

Bu gelişmeler, teşkilat bünyesindeki iş birliğinin geleneksel kültürel alanların yanı sıra güvenlik ve teknoloji gibi başlıklara da genişlediğine işaret ediyor.

Türkiye-Kırgızistan ilişkileri de gündemde

Kırgızistan'ın TDT içindeki rolü, Türkiye ile ikili ilişkilerdeki gelişmelerle de birlikte değerlendiriliyor.

Eylül 2026'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Bişkek ziyaretinde Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov ile enerji, savunma sanayii, ticaret ve yatırım alanlarındaki iş birliği imkânlarının ele alındığı bildirildi.

İki ülke arasındaki ilişkilerin kapsamlı stratejik ortaklık düzeyine taşınmasına yönelik açıklamalar da Türkiye-Kırgızistan ilişkilerinin çok boyutlu yapısını ortaya koyan gelişmeler arasında yer aldı.

Çok yönlü diplomasi vurgusu

Kırgızistan'ın Şanghay İşbirliği Örgütü gibi farklı bölgesel platformlarda da yer alması, ülkenin çok yönlü diplomatik ilişkiler yürüttüğünü gösteren unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Kambarova'ya göre TDT üyeliği ile diğer bölgesel yapılarla ilişkilerin sürdürülmesi birbirini dışlayan tercihler değil. Yazar, Kırgızistan'ın farklı platformlarla ilişkilerinin ülkenin coğrafi konumu ve bölgesel bağlantıları açısından birlikte değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.

TDT'nin geleceği ortak projelere bağlı

TDT'nin gelecekteki etkinliğinin yalnızca ortak tarih ve kültürel bağların vurgulanmasıyla değil, somut projelerin hayata geçirilmesiyle şekilleneceği değerlendiriliyor.

Ulaştırma koridorlarının geliştirilmesi, ekonomik bağlantıların artırılması, dijital altyapıların güçlendirilmesi, eğitim ve kültür alanındaki çalışmaların yaygınlaştırılması bu sürecin temel başlıkları arasında bulunuyor.

Dr. Çolpan Kambarova, Kırgızistan'ın ekonomik büyüklüğünden ziyade coğrafi konumu, kurucu üyeliği, diplomatik girişimleri ve üstlendiği roller üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Kambarova'nın analizine göre Kırgızistan, Türk dünyası ile Orta Asya ve Çin arasındaki bağlantılardan biri olarak TDT'nin geleceğinde önemini koruyabilir. Bu yaklaşım, uluslararası ilişkilerde ülkelerin etkisinin yalnızca yüzölçümü veya ekonomik büyüklükle değil, sahip oldukları stratejik bağlantılar ve üstlendikleri rollerle de ele alınabileceği görüşüne dayanıyor.