Derekızık’ın kaybolan su zenginliği: Bir köyün değişimine tanıklık

Bursa’da Uludağ’ın kuzey eteklerinde, vadiler arasına yerleşmiş tarihi Kızık köyleri, doğal güzellikleri ve kültürel miraslarıyla kentin önemli değerleri arasında yer alıyor. Cumalıkızık, Değirmenlikızık, Fidyekızık, Hamamlıkızık ve Derekızık, geçmişten günümüze ulaşan geleneksel köy yaşamının izlerini taşıyor. Ancak bu köylerden Derekızık’ın hafızamda özel bir yeri var. Çünkü burada yıllar içinde yaşanan değişime ve su kaynaklarının giderek azalmasına yakından tanıklık ettim.

Yayınlanma Tarihi : 01 Kasım 2026, 15:00

Derekızık’ın kaybolan su zenginliği: Bir köyün değişimine tanıklık

Derekızık’ın suyla dolu yılları

Derekızık’ta uzun yıllar bulunma imkânım oldu. Köye ilk gittiğim 1997 yılında burası, diğer Kızık köylerine kıyasla daha az tanınan ve doğal yapısını büyük ölçüde koruyan bir yerleşimdi.

O yıllarda köyün hemen her köşesinden su akardı. Yol kenarlarında, sokak aralarında ve bahçelerin sınırlarında buz gibi kaynak sularına rastlamak mümkündü. Bahçelerin kenarındaki su arklarından akan sular o kadar berrak ve temiz görünürdü ki içme suyu olarak bile kullanılabilecek nitelikteydi.

O dönemlerde İstanbul’dan gelen bir misafirimiz, köyün dört bir yanından akan suları görünce şaşkınlığını şu sözlerle dile getirmişti:

“Biz susuzluktan kırılıyoruz, bu nasıl bir adaletsizlik!”

Gerçekten de Derekızık, su kaynaklarının bolluğuyla dikkat çeken bir köydü.

Bir kaynak suyunun etrafında kurulan yaşam

Köydeki yazlık evimizin bahçesinin alt köşesinde doğal bir kaynak suyu bulunuyordu. Suyun hem berraklığı hem de soğukluğu dikkat çekiciydi. Elinizi içinde uzun süre tutmakta zorlanacağınız kadar soğuktu.

Evi satın almadan ve bahçenin çevresine duvar örülmeden önce köy sakinlerinin de bu kaynaktan yararlandığını öğrenmiştik. İnsanlar buradan su içer, evlerine götürmek için kaplarını doldururlardı.

Daha sonra evimizin girişine yakın bir havuz yaptırarak kaynak suyunu buraya yönlendirdik. Havuzda alabalık yetiştirmeye başladık. İçme suyumuzu da aynı kaynaktan karşılıyorduk.

Suyun kendine özgü bir lezzeti vardı. Yaz aylarında soğutmak için buzdolabına koymaya bile ihtiyaç duymazdık. Misafirlerimize ikram ettiğimizde çoğu, evine götürmek için bidonlarını doldurmak isterdi.

Üstelik bu durum yalnızca bizim bahçemizdeki kaynakla sınırlı değildi. Köyün farklı noktalarında ve pek çok bahçede doğal su kaynakları bulunuyordu.

Suyun bol olduğu yerde israf da vardı

Ne yazık ki suyun bu kadar bol olması, kıymetinin yeterince anlaşılmasını da engelliyordu.

Köyde bazı kişilerin musluklara uzun hortumlar bağlayarak saatlerce su akıttığına tanık oluyordum. Kimi evinin terasını serinletmek, kimi de giderlerdeki kokuyu önlemek amacıyla suyu uzun süre boşa akıtıyordu.

Bugün geriye dönüp baktığımda, o yıllarda suyun ne kadar bilinçsiz tüketildiğini daha iyi anlıyorum.

Oysa su, sınırsız bir kaynak değil. İnancımızın da öğütlediği üzere, suyun bol bulunduğu yerlerde bile israftan kaçınmak gerekiyor. Dere kenarında abdest alırken dahi suyu gereğinden fazla kullanmamak gerektiğini hatırlatan bir anlayışın mensupları olarak, kaynaklarımızı koruma konusunda çok daha dikkatli olmalıydık.

Alabalık çiftliğinin yerini su fabrikası aldı

Evimizin bitişiğinde, doğal kaynak sularından yararlanılarak işletilen bir alabalık çiftliği bulunuyordu. Geniş bir araziye yayılan tesiste farklı büyüklükteki balıklar, kademeli havuzlarda yetiştiriliyordu. Alabalık meraklıları buraya gelerek alışveriş yapabiliyordu.

Zaman içinde çiftliğin bulunduğu arazi satıldı. Havuzlar kaldırıldı ve arazide bir su fabrikası kuruldu. Böylece köydeki eski alabalık çiftliğinin yerini farklı bir işletme aldı.

Fabrikanın faaliyete geçmesinden sonraki dönemde çevredeki su kaynaklarında dikkat çekici değişimler yaşandığını gözlemledim.

İki ev arkamızdan geçen derenin suyu azalmaya başladı. Yol kenarlarında eskiden açıkça akan suların üzerleri kapatıldı. Bahçe sınırlarındaki kaynakların debisi de giderek düştü.

Bu değişimin nedenlerini bilimsel verilerle ortaya koymak gerekir. Ancak benim tanıklık ettiğim süreçte, köyün doğal su varlığında belirgin bir azalma yaşandı.

Bir gün bizim kaynağımız da kurudu

Yıllarca bahçemizin köşesinden akan kaynak suyu da zamanla kesildi. Alabalık yetiştirdiğimiz havuza artık su gelmez oldu.

Balıkları başka yere almak zorunda kaldık. Havuzumuza dışarıdan, içme niteliğinde olmayan bir akarsu suyu bağladık. Böylece alabalık havuzumuz zamanla bir süs havuzuna dönüştü. Üstelik bu suyun da zaman zaman kesildiğine tanık olduk.

Derekızık'ın girişindeki eski çeşmeler de artık eskisi gibi gürül gürül akmıyordu. Bir zamanlar su doldurmak için insanların uğradığı çeşmelerin başında, su bulamadan geri dönenleri görmeye başladık.

Derekızık'taki evimiz olmasa da uzun süre haftada bir kez köye gider, cami çeşmesinden damacanalarımıza su doldururduk. Ancak yıllar önce yaptığımız son ziyaretlerden birinde buradan da su almamıza izin verilmedi.

Köy sakinleri artık suyun değerini daha iyi anlamaya başlamıştı. Fakat geçmişteki bolluk döneminin ardından yaşanan bu değişim, su kaynaklarının korunmasının ne kadar önemli olduğunu hepimize göstermişti.

Doğal kaynakları korumak gelecek kuşaklara borcumuz

Derekızık'ta yaşadıklarım bana önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Doğal kaynaklar, yalnızca bugünün ihtiyaçlarını karşılamak için değil, gelecek kuşakların yaşamını güvence altına almak için de korunmalı.

Bir arazinin satılmasıyla elde edilen kazanç kısa süreli olabilir. Ancak o araziden çıkan suyun, doğanın ve ekosistemin kaybı çok daha uzun süreli sonuçlar doğurabilir.

Su kaynaklarının kullanımı konusunda bireysel tüketimden ticari işletmelere kadar herkesin sorumluluğu bulunuyor. Özellikle doğal kaynakların yoğun biçimde kullanıldığı bölgelerde, işletmelerin faaliyetlerinin çevresel etkileri bilimsel olarak incelenmeli ve su kaynaklarının sürdürülebilirliği güvence altına alınmalı.

Derekızık'ın geçmişteki su zenginliğini bugün aynı şekilde görememek üzücü. Bir zamanlar her köşesinden su akan bu köyün yaşadığı değişim, doğal kaynakların korunması konusunda hepimize ders olmalı.

Zararın neresinden dönülse kârdır. Dileğim, bundan sonra aynı hataların tekrarlanmaması ve Derekızık'ın doğal güzelliklerinin gelecek kuşaklara aktarılmasıdır.